CAD CAM nha khoa là cách gọi chung cho công nghệ thiết kế và chế tác bằng máy tính, hiện được nhiều labo nha khoa sử dụng. Bài này giải thích khái niệm bằng ngôn ngữ đời thường, mô tả từng khâu trong quy trình và nêu lợi ích cũng như giới hạn. Nội dung chỉ mang tính tham khảo chung.
CAD CAM nha khoa là gì
CAD là viết tắt của thiết kế có sự hỗ trợ của máy tính. CAM là chế tác có sự hỗ trợ của máy tính. Ghép lại, kỹ thuật viên thiết kế phục hình trên phần mềm, rồi máy tự động chế tác theo bản thiết kế đó.
Trước đây, phần lớn mão và cầu răng được làm thủ công. Kỹ thuật viên đắp sáp, đúc kim loại và nung sứ qua nhiều công đoạn. Cách này vẫn còn được dùng, nhưng CAD/CAM bổ sung một con đường số hóa với độ lặp lại cao hơn. Bạn có thể tìm hiểu thêm về khái niệm trên trang CAD/CAM nha khoa của Wikipedia.
Cần nói rõ, công nghệ không thay thế con người. Máy chỉ làm theo bản thiết kế. Hình dáng răng, khớp cắn và màu sắc vẫn phụ thuộc vào hiểu biết của kỹ thuật viên và nha sĩ.
Quy trình quét và thiết kế
Mọi thứ bắt đầu từ dữ liệu của hàm răng bạn.
Dữ liệu có thể đến từ hai nguồn. Nguồn thứ nhất là máy quét trong miệng, do nha sĩ thực hiện, cho ra mô hình ba chiều ngay tại ghế. Nguồn thứ hai là dấu răng truyền thống, sau đó được đổ thành mẫu thạch cao rồi quét bằng máy quét ở labo.
Sau khi có mô hình số, kỹ thuật viên mở phần mềm CAD. Họ xác định đường viền cổ răng, độ dày vật liệu và hình dáng mặt nhai. Phần mềm gợi ý sẵn một hình dạng ban đầu, rồi kỹ thuật viên tinh chỉnh cho khớp với răng đối diện và răng bên cạnh.
Bước này đòi hỏi tay nghề. Giống như may áo đo, chỉ lệch một chút ở điểm tiếp xúc là mão có thể bị cộm khi cắn. Vì vậy thiết kế thường được rà soát nhiều lần trước khi gửi sang bước phay.
Chế tác bằng máy phay
Khi bản thiết kế hoàn tất, dữ liệu được chuyển sang máy phay trong khâu CAM.
Máy phay dùng mũi khoan nhỏ để mài từ một khối phôi, ví dụ phôi Zirconia, sứ thủy tinh hoặc nhựa. Mũi phay di chuyển theo nhiều trục và cắt dần khối vật liệu thành hình dáng mão hoặc cầu. Một số máy dùng phương pháp in ba chiều để tạo khung kim loại.
Với Zirconia, phôi phay ở trạng thái chưa thiêu kết nên còn mềm và hơi to hơn kích thước cuối. Giống như làm bánh, bột nở ra khi nướng thì sản phẩm mới đúng cỡ. Sau khi phay xong, chi tiết được đưa vào lò thiêu kết ở nhiệt độ cao. Khi đó nó co lại đúng tỉ lệ đã tính trước và đạt độ cứng cuối cùng. Quy trình này được nói kỹ hơn trong bài CAD/CAM trong chế tác răng sứ.
Cuối cùng, kỹ thuật viên nhuộm màu, phủ sứ thẩm mỹ và đánh bóng để mão trông tự nhiên.
Lợi ích cho phục hình
Công nghệ số mang lại vài điểm cộng, dù không phải là phép màu.
Điểm đầu tiên là độ chính xác và khả năng lặp lại. Cùng một thiết kế có thể được tái tạo giống nhau, nên khi cần làm lại một chiếc mão, dữ liệu vẫn còn để dùng lại.
Điểm thứ hai là rút ngắn một số khâu. Việc quét trong miệng giúp tránh các bước lấy dấu, đổ mẫu mất thời gian. Dữ liệu cũng được gửi nhanh giữa phòng khám và labo.
Điểm thứ ba là đa dạng vật liệu. Các phôi chuẩn hóa như Zirconia cho chất lượng đồng đều hơn so với đắp tay từng lớp.
Điểm thứ tư là trải nghiệm thoải mái hơn. Không ít người thấy máy quét dễ chịu hơn vật liệu lấy dấu gây buồn nôn.
Tuy vậy, công nghệ cũng có giới hạn. Máy móc cần đầu tư và bảo trì. Chất lượng cuối vẫn phụ thuộc người thiết kế. Một số ca phức tạp vẫn cần làm thủ công hoặc kết hợp cả hai cách.
Bạn có thể đọc nền tảng về phục hình trong bài răng sứ là gì. Các bài khác về công nghệ nằm ở chuyên mục công nghệ CAD/CAM.
Nên hỏi gì khi nha sĩ nhắc đến CAD/CAM
Nếu nghe nha sĩ nói răng của bạn được làm bằng CAD/CAM, hãy hỏi thêm vài điều. Dữ liệu được lấy bằng máy quét hay dấu truyền thống? Phôi vật liệu thuộc loại và thương hiệu nào? Ai là người thiết kế và kiểm tra khớp cắn? Có giữ lại dữ liệu để làm lại khi cần không?
Những câu hỏi này không nhằm nghi ngờ ai. Chúng giúp bạn hiểu rõ mình đang nhận được gì. Cơ sở đáng tin sẽ sẵn lòng giải thích.
Lời kết
CAD CAM nha khoa kết hợp thiết kế trên máy tính với chế tác bằng máy phay, giúp tăng độ chính xác và rút ngắn một số khâu của phục hình. Máy móc hỗ trợ, nhưng tay nghề kỹ thuật viên và sự phối hợp với nha sĩ mới quyết định chất lượng. Hiểu quy trình sẽ giúp bạn đặt câu hỏi đúng trong buổi tư vấn.
